De oprichting van de Turkse republiek: Sevr vs. Lozan (Verdrag van Sèvres vs. Verdrag van Lausanne)

Op 29 september 2016 hield president Erdoğan een speech waarin hij korte metten maakte met het Verdrag van Lausanne. Erdoğan zei het volgende: “enkelen zien het Verdrag van Lausanne...
Verdrag van Lausanne - Turkije
Verdrag van Lausanne - Turkije

Op 29 september 2016 hield president Erdoğan een speech waarin hij korte metten maakte met het Verdrag van Lausanne. Erdoğan zei het volgende: “enkelen zien het Verdrag van Lausanne als overwinning en willen dit opleggen aan het volk”. In dit geval refereert hij met “enkelen” naar Mustafa Kemal Atatürk, oprichter van de Turkse Republiek, en Ismet Inönü, de kompaan van de eerstgenoemde. Dit is voor mij de aanleiding geweest om er een artikel over te schrijven. Mensen dienen te weten waarom het Verdrag van Lausanne wel goed is, in tegenstelling tot de dingen die Erdoğan eruit floept.

Om het Verdrag van Lausanne beter te begrijpen, dient men eerst terug te kijken naar de Eerste Wereldoorlog, de Wapenstilstand van Mudros (1918) de Vredesconferentie van Parijs (1919) en het Verdrag van Sèvres (Sevr genoemd in het Turks).

Hoe het allemaal begon

Het Ottomaanse Rijk was ooit een groot rijk, maar na wanbeleid en verliezen door militaire ontwikkelingen ten tijde van de Eerste Wereldoorlog, raakte het Rijk in verval. Nog voordat Mustafa Kemal Atatürk ook maar aan de orde kwam, was het Ottomaanse Rijk al nagenoeg uitgespeeld. In 1918 tekende het Ottomaanse Rijk haar eigen vonnis via de Wapenstilstand van Mudros. Dit was feitelijk gezien een capitulatie doordat de Ottomaanse troepen buiten Anatolië zich overgaven en geallieerde troepen het recht kregen om forten langs de Dardanellen en de Bosporus te bezetten. Tevens gaf de Wapenstilstand het recht om de zogenaamde “zes Armeense provincies” in Anatolië te bezetten “in het geval er wanorde” zou uitbreken en het recht om “elk strategisch punt” te bezetten als de geallieerde veiligheid in gevaar zou komen (!). Dit gaf bijvoorbeeld Italië in 1919 een vrijbrief om Antalya te bezetten. Verder werd het Ottomaanse leger gedemobiliseerd, en Turkse havens, spoorlijnen en andere strategische punten werden gereed gemaakt voor geallieerd gebruik. De capitulatie zorgde ervoor dat het Ottomaanse Rijk nu afhankelijk was en precies moest doen wat de geallieerden (en met name de Grote Vier van destijds: Engeland, Italië, Frankrijk en de Verenigde Staten van Amerika) hen opdroegen.

Alsof dit niet genoeg was, werd er een schepje bovenop gedaan. In 1919 werd de Vredesconferentie van Parijs gehouden. Het Ottomaanse Rijk was niet uitgenodigd en hier werden dan ook een boel geheime afspraken voorbereid. Een daarvan was het Verdrag van Sèvres. Dit verdrag zou het Ottomaanse grondgebied nog kleiner maken dan het al was geworden door de Wapenstilstand van Mudros. Een jaar na de Vredesconferentie van Parijs, kwam het Verdrag van Sèvres onder de neus van het Ottomaanse Rijk en werd op 10 augustus 1920 getekend.

Nu even alles op een rijtje zetten:

  • Op 30 oktober 1918 ondertekent het Ottomaanse Rijk, de Wapenstilstand van Mudros
  • Na de Wapenstilstand worden heel veel Turkse gebieden mandaatgebieden van de geallieerden. Zie hier een map met de steden die veroverd werden:Mudros Wapenstilstand
  • Op 18 januari 1919 begint de Vredesconferentie van Parijs
  • Op 15 mei 1919 bezet Griekenland, met toestemming van Groot-Brittanië, Smyrna (wat nu het huidige Izmir is).
    • Het doel is om de Megali Idea te realiseren. Smryna was eerst beloofd aan Italië, maar zo’n strategische plek weggeven aan de sterke Italianen vonden ze niet slim. Immers: Griekenland hadden ze altijd aan hun zij en konden ze makkelijker bedienen voor hun eigen doelstellingen.
  • Izmir sputtert tegen onder leiding van Mustafa Kemal Atatürk en zijn Kuvâ-yi Milliye die het niet kunnen verkroppen dat Izmir in handen van de Grieken valt en dat het Ottomaanse regering, nu onder leiding van Damat Ferid Paşa, alleen maar toekijkt en het volk niet helpt. De nationalistische beweging zal zich hierna snel gaan verspreiden in het hele land.
  • De Ottomaanse Sultan Vahdettin heft op 18 maart 1920, na druk en inval van de geallieerden, het Ottomaans Parlement (Meclis-i Mebusan) op. Tevens wordt er een wet doorgevoerd waardoor eventueel nieuwe parlementen illegaal worden verklaard om zo het ontstaan van een nieuw parlement te weren en alleen een door de sultan aangewezen regering legaal te verklaren.
    • Dit valt in het verkeerde keelgat bij Atatürk en hij roept op 23 april 1920 de Grote Nationale Vergadering in Ankara bijeen (tot dan toe nog de Heyet-i Temsilliye). Zo komt er een nieuw parlement, het huidige Türkiye Büyük Millet Meclisi, die de Ottomaanse regering eigenlijk overstemt. Gesteund door het volk die in opstand komt tegen de geallieerden, eist hij soevereiniteit (onafhankelijkheid) voor alle gebieden waarin de Turken leven. Hierdoor is het motto van de TBMM dan ook: “Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir”.
    • Voordat Atatürk dit deed, had Damat Ferid Paşa enkele dagen daarvoor de Kuvâ-yi İnzibâtiye opgericht. Dit was een militaire beweging als reactie op de Kuvâ-yi Milliye van Atatürk. Ook gaf hij het bevel om Atatürk te doden. Damat Ferid deed zaken met de Engelsen en die stemden toe om wapens te leveren zodat ze de Kuvâ-yi Milliye uit konden schakelen. Dit allemaal gebeurde overigens met de toestemming van sultan Vahdettin, wiens zus met Damat Ferid Paşa getrouwd was .
    • Een dag na de oprichting van de TBMM (24 april 1920) wordt Atatürk door de Istanbul Regeringen – de naam voor het Ottomaanse Bestuur dat gevestigd was in Istanbul – veroordeeld tot de doodstraf.
    • 30 april 1920: Atatürk stuurt een officieel bericht naar alle landen om aan te geven dat er een nieuw Turks Parlement gevormd is.
    • Hierna komt de Turkse bevolking nog meer in opstand tegen de geallieerden die proberen alle Turkse steden te bezetten.
  • 22 juli 1920: de sultan en het Ottomaans bestuur komen bijeen (het zogenaamde “Saltanat Surasi”) om te spreken over het Verdrag van Sèvres. Op Topçu Feriki (Korgeneral) Rıza Paşa na stemmen alle 42 afgevaardigden toe tot het tekenen van het omstreden verdrag.

    Zayıf bir mevcudiyeti, mahva tercih edilmeğe değer

    Dit is hetgeen de Ottomanen zeiden en tevens hun motto. Waar het voor staat: “het is beter om verzwakt te leven, dan helemaal niet te leven”.

    • Ook wordt wederom besproken dat de opstand in Anatolië en de beweging van Atatürk koste wat het kost, moet worden stopgezet.
  • 10 augustus 1920: Sèvres wordt dan eindelijk getekend. De reden dat het een jaar duurt is doordat de geallieerden onderling problemen hebben met de verdeling van het Ottomaanse Rijk. Desalniettemin verandert dit niets aan de verliezen voor het Ottomaanse Rijk: die waren enorm groot.
    • Het Verdrag van Sèvres wordt getekend door niemand minder dan Damat Ferid Paşa en zijn handlangers.

      Verdrag van Sevres - Damad Ferit Pasa

      Van links naar rechts: Riza Tevfik, Damat Ferid Pasa, Mehmet Hadi Pasa & Resat Halit op een geallieerde gevechtsboot richting de conferentie waar het Verdrag van Sèvres getekend zou worden.

    • Het accepteren van dit verdrag zorgt ervoor dat het volk definitief afstand doet van de Istanbul Regeringen (het Ottomaans bestuur) en Atatürk gaat helpen in de strijd tegen de vijanden.
  • Op 19 augustus 1920 besluit de TBMM dat iedereen die toegestemd heeft voor het tekenen van het Verdrag van Sèvres, zal worden bestempeld als landverrader, dat de TBMM het Verdrag van Sèvres niet (er)kent en dat het Turkse paspoort van deze landverraders zal worden afgepakt.
  • 18 november 1920: de TBMM doet de mededeling dat het tegen elke vorm van imperialisme is en dat het iedereen die daaraan meedoet, “Veminallahüttevfik” (met de wil van God), zal straffen.
  • Tussen 1921 en 1922 woedt de Grieks-Turkse oorlog en de Onafhankelijkheidsoorlog die tot en met 1923 zou duren.
  • Op 24 juli 1923 wordt het Vedrag van Lausanne getekend. Zo werd de Grieks-Turkse oorlog ten einde gebracht en het verdrag verving het Verdrag van Sèvres van 1920, dat door de Ottomanen was getekend, maar niet door Atatürk en de zijnen werd geaccepteerd. Tevens betekende het Verdrag van Lausanne de erkenning van de Turkse regering van Mustafa Kemal, waardoor de Republiek Turkije opgericht kon worden.

Wat hield het Verdrag van Sèvres nou precies in?

  • Griekenland kreeg vrijwel heel Oost-Thracië en daarmee toegang tot de Zwarte Zee en de Zee van Marmara. Istanbul en omgeving zouden het enige Europese deel van Turkije blijven. De sultan mocht blijven wonen in Istanbul.
    • Ook de Turkse eilanden Imbros en Tenedos in de Egeïsche Zee moesten aan Griekenland worden afgestaan.
  • De “Zeestraten” (de Dardanellen, de Zee van Marmara en de Bosporus) kregen een internationaal gedemilitariseerd statuut met vrije toegang voor alle schepen. Ze werden geplaatst onder het gezag van een internationale commissie, waarin alle grote mogendheden zouden zijn vertegenwoordigd, net als Griekenland en de landen van de Zwarte Zee. Turkije zou pas een vertegenwoordiger in de commissie krijgen als het in de Volkenbond werd toegelaten.
  • De Koerdische gebieden zouden binnen het Ottomaanse Rijk autonomie krijgen. Een “Koerdistan” was dus het gevolg, maar de concrete uitwerking hiervan moest echter later gebeuren.
  • Smyrna en omgeving bleven voorlopig formeel Turks, hoewel onder Grieks bestuur. Na maximaal vijf jaar zou een verkozen lokaal parlement de definitieve aanhechting bij Griekenland kunnen vragen aan de Volkenbond.
  • De Republiek Armenië werd uitgebreid met de Turkse provincies Erzurum, Van, Trebizonde (het huidige Trabzon) en Bitlis.
  • Syrië (met inbegrip van het huidige Libanon) en Mesopotamië (Irak) werden mandaatgebieden die op termijn onafhankelijke staten moesten worden. Het Ottomaanse Rijk moest dus ook afstand doen van deze gebieden.
  • Palestina werd een mandaatgebied waar overeenkomstig de Balfour-verklaring het recht van het joodse volk op een nationaal tehuis werd erkend.
  • Het Ottomaanse Rijk erkende bovendien de onafhankelijkheid van de ”’Hidjaz”’ en de annexatie van Cyprus, Egypte en Soedan door het Britse Rijk, net als de (van voor de oorlog daterende) afstand van Tunesië en Marokko aan Frankrijk en van Libië en de Dodekanesos aan Italië.
  • Het verdrag bevatte drastische bepalingen voor de bescherming van de niet-Turkse minderheden. Iedere discriminatie werd verboden. Minderheden mochten hun eigen taal en godsdienst gebruiken en eigen scholen en liefdadigheidsinstellingen hebben. Gedwongen bekeringen tot de islam tijdens de oorlog werden nietig verklaard; vluchtelingen moeten kunnen terugkeren en hun goederen terugkrijgen.
  • Het Turkse leger werd beperkt tot 50.000 man, plus een lichtbewapende gendarmerie van maximaal 35.000 man. Een Turkse oorlogsvloot werd verboden.
  • De capitulaties (voorrechten en vrijstellingen op handelsgebied) die de Geallieerde landen voor de oorlog bezaten, werden gehandhaafd. Buitenlanders zouden gemakkelijker gebruik kunnen maken van de Turkse havens, tunnels en spoorwegen.
  • De financiën van het Ottomaanse Rijk, met inbegrip van de staatsschuld, de centrale bank en de douane, kwamen onder toezicht van een internationale commissie.

De Franse en Italiaanse invloedssferen in Anatolië waren overigens niet in het verdrag opgenomen.

Welke landen hebben het Verdrag van Sevres getekend?

Dat waren:

  • Groot-Brittanië
  • Frankrijk
  • Italië
  • Japan
  • Armenië
  • België
  • Griekenland
  • Hecaz (huidige Saudi-Arabië)
  • Polen
  • Roemenië
  • Joegoslavië
  • Slovenië
  • Tsjechoslowakije
  • Ottomaanse Rijk

Wat hield het Verdrag van Lausanne in?

  • Turkije kreeg de Egeïsche gebieden (zoals onder andere Izmir) weer terug.
    • Deze waren onderdeel van Griekenland geworden door het Verdrag van Sèvres. Dat zag er als volgt uit:Griekenland - Sevres Verdrag
  • Armenië kreeg geen recht meer op Trabzon, Bitlis, Van en de andere provincies die het wilde en zou verkrijgen via het Verdrag van Sèvres.
  • Turkije hoeft geen schadevergoedingen meer te betalen.
    • Verdrag van Sèvres stelde dat dit wel moest.
  • Alle capitulaties werden opgeheven.
  • De overwinning van het leger werd omgetoverd tot een diplomatische overwinning.
  • De Turkse Republiek werd door alle vijanden erkent en hiermee kwam een einde aan de Eerste Wereldoorlog.
  • Alle buitenlanders en minderheden dienen zich te houden aan de Turkse wetten. Dit geldt ook voor buitenlandse scholen.
    • Met het Verdrag van Sèvres kregen minderheden en buitenlanders meer rechten dan de Turken in hun eigen land.
  • Het Turkse leger zal niet beperkt worden en zodoende niet in aantal krimpen.
    • Met het Verdrag van Sèvres werd het Turkse leger teruggebracht naar 50.000 soldaten.

Erdoğan

Nu we weten hoe het Verdrag van Lausanne in elkaar steekt en hoe Atatürk en de zijnen ons hebben behoed van een zinderende nederlaag door toedoen van de Ottomanen – waar Erdoğan overigens heel veel liefde voor heeft, kunnen we stellen dat Erdoğan de weg kwijt is. Niet omdat ie alleen uit zijn nek kletst, maar ook omdat hij zichzelf volledig tegenspreekt.

Een screenshot van de officiele website van de president van Turkije en de desbetreffende tekst:

Erdogan & Lausanne verdrag

Erdoğan heeft het hier over een overwinning (zafer). Nota bene 2 maanden terug. Euh, maar net zei je nog dat het geen overwinning is? Wat is het nou?

Erdoğan zegt in zijn laatste speech dat Turkije een paar eilandjes heeft verloren aan Griekenland en Italië. Dit klopt als een bus! Er is geen hond die het tegenovergestelde beweert, maar het is wel zo dat dit één (halve) kant van het verhaal is. Alleen als je het Verdrag van Sèvres niet kent en het vanuit een negatief perspectief bekijkt, kun je met zo’n uitspraak komen. Wat Erdogan doet is niets anders dan de media bezighouden en provoceren, waarvan de oorzaak zijn haat jegens Atatürk is. Wat Erdoğan niet zegt, is hoeveel grond Turkije heeft gewonnen ten opzichte van het Ottomaanse Rijk en hun verdragen met de geallieerden.

Mustafa Kemal Atatürk heeft, zoals we al hebben kunnen zien, moeten vechten op drie fronten: op het slagveld, in het parlement waar hij alle flaters van de Istanbul Regeringen teniet moest doen, en natuurlijk tegen de geallieerden op politiek niveau. Wanneer we het op zo’n objectieve manier bekijken, dan zien we dat we het Ottomaanse Rijk er voor koos om toe te zeggen, concessies te doen en te leven onder de invloedssferen van de Britten en alle andere geallieerden. Atatürk en het volk hebben dit niet gepikt en van klein-Anatolië, groot-Turkije weten te maken.

De mappen spreken voor zich, niet?

Sevrès:

Sevres akkoord - indeling Turkije

Lausanne:

Lausanne akkoord - indeling Turkije

Als dat geen overwinning is, dan weten wij het ook niet meer. Gelukkig heeft Erdoğan dit zelf ook al eens ingezien en er melding van gemaakt.

En nu? Krab je even achter de oren en probeer je eerst in te lezen en te verdiepen in de materie, voordat je dingen roept. Turkije zal niet weer door een of ander “postmodern Vahdettin” geregeerd worden.

Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir!

Lees ook:   Om de twee weken ontploft er een bom in Turkije
Categorieën
OpinieTurks politiekTurkse geschiedenisUitgelicht
Nog geen reacties

Plaats een reactie

*

*

Like TurksGeluid

Ook interessant...

Close